سنسور دور موتور چیست و چه نقشی در عملکرد خودرو دارد؟

در خودروهای امروزی، سیستم مدیریت موتور (ECU) برای تنظیم دقیق زمان پاشش سوخت و جرقه‌زنی به اطلاعاتی از چند سنسور کلیدی نیاز دارد. یکی از مهم‌ترین این حسگرها، سنسور دور موتور یا سنسور موقعیت میل‌لنگ (Crankshaft Position Sensor) است. این سنسور وظیفه دارد موقعیت و سرعت چرخش میل‌لنگ را به واحد کنترل الکترونیکی موتور ارسال کند تا ECU بتواند عملکرد موتور را به‌صورت لحظه‌ای تنظیم نماید.

عملکرد سنسور دور موتور

سنسور دور موتور معمولاً در نزدیکی فلایویل یا جلوی میل‌لنگ نصب می‌شود و با استفاده از میدان مغناطیسی یا اثر هال، چرخش دندانه‌های فلایویل را تشخیص می‌دهد. هر بار که یک دندانه از مقابل سنسور عبور می‌کند، پالس الکتریکی تولید می‌شود. ECU با شمارش این پالس‌ها، می‌تواند سرعت دوران میل‌لنگ (RPM) و موقعیت زاویه‌ای پیستون‌ها را تشخیص دهد.

به‌عبارتی ساده، اگر سنسور درست کار نکند، ECU نمی‌داند موتور در چه وضعیتی است و در نتیجه پاشش سوخت و جرقه را نمی‌تواند هماهنگ کند؛ بنابراین موتور یا روشن نمی‌شود یا عملکرد ناپایداری خواهد داشت.

انواع سنسور دور موتور

سنسورهای دور موتور بسته به نوع خودرو و فناوری مورد استفاده، به چند نوع اصلی تقسیم می‌شوند:

1. سنسور مغناطیسی (Inductive Type)

این نوع سنسور از یک سیم‌پیچ و آهنربا تشکیل شده است. با عبور دندانه‌های فلایویل، میدان مغناطیسی تغییر کرده و ولتاژ AC تولید می‌شود. این مدل نیازی به منبع تغذیه ندارد و در خودروهای قدیمی‌تر کاربرد بیشتری دارد.

2. سنسور اثر هال (Hall Effect Sensor)

در این نوع، با عبور دندانه‌ها از مقابل سنسور، تغییر در میدان مغناطیسی باعث ایجاد سیگنال دیجیتال (مستطیلی) می‌شود. این سنسور دقت بیشتری دارد و در خودروهای انژکتوری و مدرن‌تر استفاده می‌شود.

3. سنسور نوری (Optical Sensor)

در برخی خودروهای خاص یا موتورهای صنعتی از سنسورهای نوری استفاده می‌شود که بر اساس قطع و وصل شدن نور از یک دیسک سوراخ‌دار عمل می‌کنند.

علائم خرابی سنسور دور موتور

خرابی سنسور دور موتور می‌تواند علائم مشابه با مشکلات دیگر سیستم سوخت‌رسانی یا برق خودرو داشته باشد. مهم‌ترین نشانه‌های آن عبارت‌اند از:

1. روشن نشدن موتور

یکی از بارزترین علائم، استارت خوردن ولی روشن نشدن موتور است. چون ECU بدون دریافت سیگنال از این سنسور نمی‌تواند زمان جرقه را تنظیم کند.

2. خاموش شدن ناگهانی در حین حرکت

در صورتی که سنسور به‌صورت متناوب یا گاه‌به‌گاه قطع و وصل شود، ممکن است موتور در حین رانندگی خاموش شود و پس از چند لحظه دوباره روشن گردد.

3. نوسان دور موتور

اگر اطلاعات ارسالی از سنسور نادرست باشد، ECU مقدار سوخت و جرقه را اشتباه تنظیم می‌کند و نتیجه آن نوسان یا لرزش در دور آرام موتور است.

4. افزایش مصرف سوخت

سیگنال اشتباه از سنسور می‌تواند باعث تزریق سوخت بیشتر از حد نیاز شود.

5. روشن شدن چراغ چک موتور

در بسیاری از خودروهای جدید، خرابی یا قطع ارتباط سنسور دور موتور باعث روشن شدن چراغ Check Engine می‌شود و با دستگاه دیاگ می‌توان کد خطا را مشاهده کرد.

دلایل رایج خرابی سنسور دور موتور

خرابی این سنسور معمولاً ناشی از یکی از موارد زیر است:

• تجمع براده‌های فلزی روی نوک سنسور
• آسیب به سیم‌کشی یا سوکت اتصال
• گرمای زیاد در نزدیکی موتور
• خرابی مدار داخلی سنسور
• نفوذ روغن یا رطوبت به داخل محفظه سنسور

در برخی خودروها، به‌ویژه مدل‌هایی با فلایویل دندانه‌دار، فاصله‌ی هوایی (Air Gap) بین سنسور و فلایویل باید دقیق تنظیم شود. اگر این فاصله زیاد یا کم شود، سیگنال ضعیف یا نامنظم خواهد بود.

روش تست سنسور دور موتور

برای اطمینان از سلامت سنسور، می‌توان از چند روش استفاده کرد:

استفاده از مولتی‌متر

در سنسورهای مغناطیسی، مولتی‌متر را روی ولتاژ AC قرار دهید و با چرخاندن موتور (مثلاً با استارت)، باید ولتاژی در حدود ۰٫۵ تا ۱ ولت مشاهده شود. اگر ولتاژ صفر یا بسیار کم باشد، سنسور خراب است.

بررسی مقاومت سیم‌پیچ

با مولتی‌متر روی حالت اهم، مقاومت پایه‌های سنسور را اندازه بگیرید. مقدار معمول بین ۵۰۰ تا ۱۲۰۰ اهم است. مقدار بسیار زیاد یا بی‌نهایت نشان‌دهنده‌ی قطعی سیم‌پیچ است.

دیاگ خودرو

در خودروهای انژکتوری می‌توان با دستگاه دیاگ وضعیت سنسور را بررسی کرد. اگر کد خطاهایی مانند P0335 (Crankshaft Position Sensor Circuit Malfunction) ثبت شده باشد، سنسور یا سیم‌کشی مربوط به آن دچار مشکل است.

آموزش تعویض سنسور دور موتور

تعویض سنسور معمولاً کار پیچیده‌ای نیست، اما نیاز به دقت دارد. مراحل کلی به این صورت است:

1. قطع اتصال باتری برای جلوگیری از آسیب به ECU.
2. پیدا کردن محل سنسور (معمولاً نزدیک فلایویل یا پایین بلوک موتور).
3. باز کردن سوکت برقی سنسور با احتیاط تا خار آن نشکند.
4. باز کردن پیچ نگهدارنده با آچار مناسب.
5. خارج کردن سنسور قدیمی و تمیز کردن محل نصب از براده‌ها و چربی.
6. نصب سنسور جدید در همان جهت و عمق قبلی.
7. وصل کردن سوکت و تست عملکرد پس از روشن کردن موتور.

در برخی خودروها (مثل پژو ۲۰۶ یا پراید)، دسترسی به سنسور نسبتاً ساده است، اما در خودروهای خاص ممکن است نیاز به باز کردن قطعات دیگر مثل فیلتر هوا یا پایه‌ی باتری باشد.

نکات نگهداری و توصیه‌ها

• هنگام شست‌وشوی موتور، از پاشش مستقیم آب روی محل سنسور خودداری کنید.
• در هر سرویس دوره‌ای، اتصالات برقی سنسور و سوکت آن را بررسی کنید.
• استفاده از سنسور اصلی یا برند معتبر بسیار مهم است، چون سنسورهای بی‌کیفیت معمولاً سیگنال ناپایدار تولید می‌کنند.
• اگر چراغ چک موتور روشن شد، حتماً با دیاگ علت آن را بررسی کنید، چون خرابی سنسور دور موتور می‌تواند باعث توقف ناگهانی خودرو شود.

سوالات متداول برای سنسور دور موتور خودرو

سنسور دور موتور چیست؟

سنسور دور موتور موقعیت و سرعت میل‌لنگ را به ECU می‌فرستد تا جرقه و سوخت موتور هماهنگ شود.

آیا خرابی سنسور دور موتور باعث استارت نخوردن می‌شود؟

بله، در صورت خرابی این سنسور، ECU جرقه و پاشش سوخت را متوقف کرده و موتور روشن نخواهد شد.

تمیز کردن سنسور دور موتور مؤثر است؟

بله، اگر مشکل از تجمع براده یا آلودگی باشد، تمیز کردن می‌تواند موقتاً عملکرد سنسور را بهبود دهد.

محل نصب سنسور دور موتور کجاست؟

معمولاً در نزدیکی فلایویل یا پایین بلوک موتور نصب می‌شود تا موقعیت دقیق میل‌لنگ را تشخیص دهد.

هزینه تعویض سنسور دور موتور چقدر است؟

در مورد هزینه تعویض، بسته به مدل خودرو، مهارت مکانیک و محل تعمیرگاه، اجرت و دستمزد تعویض می‌تواند بین ۵۰۰٬۰۰۰ تا ۸۰۰٬۰۰۰ تومان باشد.