سیستم تعلیق و فرمان خودرو چیست؟ راهنمای کامل برای درک عملکرد و اجزا

سیستم تعلیق و فرمان خودرو یکی از حیاتی‌ترین اجزای هر وسیله نقلیه است که نقش اصلی در راحتی رانندگی، پایداری، ایمنی و کنترل خودرو دارد.
این سیستم با کنترل حرکت چرخ‌ها و جذب ضربات ناشی از ناهمواری‌های جاده، تجربه‌ای روان و ایمن از رانندگی فراهم می‌کند. در این مقاله، اجزای کلیدی سیستم تعلیق و فرمان، عملکرد آن‌ها و نکات نگهداری فنی توضیح داده شده است.

اجزای اصلی سیستم تعلیق و فرمان

سیستم تعلیق و فرمان از مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی تشکیل شده که هرکدام وظیفه مشخصی در کنترل حرکت خودرو دارند:

1. فنرها و کمک‌فنرها

• فنرها: وظیفه اصلی فنرها جذب ضربات جاده و کاهش انتقال ارتعاشات به شاسی و کابین خودرو است. فنرها انرژی جنبشی وارد شده توسط دست‌اندازها را ذخیره کرده و سپس به آرامی آزاد می‌کنند.
  انواع فنرها شامل:
  1. فنر لول: سیم‌های مارپیچی که کشش و فشار را کنترل می‌کنند. بیشترین استفاده در خودروهای سواری دارد.
  2. فنر تخت: ورق‌های فلزی چندلایه که معمولاً در خودروهای سنگین و کامیون‌ها استفاده می‌شوند.
  3. فنر بادی (Air Spring): کیسه‌های هوا که فشار و ارتفاع خودرو را تنظیم می‌کنند و در خودروهای لوکس و SUV کاربرد دارند.
• کمک‌فنرها: کمک‌فنرها حرکت فنرها را کنترل می‌کنند و از نوسانات بیش از حد جلوگیری می‌کنند. کمک‌فنرها با تبدیل انرژی جنبشی به گرما، ارتعاشات ناخواسته را کاهش داده و باعث ثبات خودرو در پیچ‌ها و ترمزگیری می‌شوند.

2. طبق خودرو

طبق‌ها قطعات فلزی هستند که چرخ‌ها را به سیستم تعلیق متصل می‌کنند. طبق‌های خودرو حرکت چرخ‌ها را در راستای عمودی کنترل کرده و کمک می‌کنند تا خودرو هنگام عبور از دست‌اندازها تعادل خود را حفظ کند.

• طبق‌ها به دو نوع مستقل و غیرمستقل تقسیم می‌شوند. در سیستم مستقل، حرکت هر چرخ نسبت به دیگری مستقل است، در حالی که در سیستم غیرمستقل، حرکت چرخ‌ها به یکدیگر وابسته است.
• طبق‌ها معمولاً از فولاد یا آلومینیوم با مقاومت بالا ساخته می‌شوند تا هم استحکام لازم و هم وزن مناسب را داشته باشند.

3. سیبک فرمان

سیبک‌ها اتصالاتی کروی هستند که طبق‌ها یا اجزای متحرک سیستم تعلیق را به شاسی متصل می‌کنند. سیبک فرمان امکان حرکت چرخشی و تغییر زاویه چرخ‌ها را فراهم می‌کند و باعث می‌شود فرمان‌پذیری دقیق و روان باشد.

• سیبک‌ها به‌صورت معمول از فولاد سخت ساخته می‌شوند و دارای یک غلاف لاستیکی یا پلاستیکی برای روانکاری و کاهش اصطکاک هستند.
• خرابی سیبک فرمان باعث ایجاد لرزش فرمان، صدای تق‌تق و کاهش کنترل خودرو می‌شود.

4. توپی چرخ و بلبرینگ چرخ

• توپی چرخ: محور نگهدارنده چرخ و نقطه اتصال آن به سیستم تعلیق است. توپی چرخ نیروی گشتاور چرخ را به اجزای سیستم تعلیق منتقل می‌کند.
• بلبرینگ چرخ: بلبرینگ‌های نصب‌شده در توپی چرخ، حرکت روان چرخ را فراهم کرده و از سایش غیرضروری جلوگیری می‌کنند. بلبرینگ‌ها معمولاً از فولاد ضدزنگ و با دقت بالا ساخته می‌شوند تا حتی تحت بارهای سنگین عملکرد مطلوبی داشته باشند.
• خرابی بلبرینگ باعث افزایش مقاومت چرخ، لرزش و صدا در هنگام حرکت خودرو می‌شود.

5. بوش اکسل

بوش‌ها قطعات لاستیکی یا پلی‌یورتانی هستند که در اتصالات میل‌گردها، طبق‌ها و کمک‌فنرها استفاده می‌شوند.

• در سیستم تعلیق جلو و عقب، بوش‌ها ارتعاشات را جذب کرده و حرکت نرم قطعات را ممکن می‌کنند.
• بوش‌ها نقش مهمی در کاهش صدا، جلوگیری از سایش فلز به فلز و افزایش عمر قطعات متحرک دارند.
• خرابی بوش اکسل باعث ایجاد صدای جیرجیر و کاهش دقت فرمان و پایداری خودرو می‌شود.

6. میل موج‌گیر (میل تعادل)

میل موج‌گیر، چرخ‌های مخالف را به یکدیگر متصل می‌کند و باعث کاهش نوسانات جانبی خودرو در پیچ‌ها و هنگام تغییر جهت ناگهانی می‌شود.

• این قطعه با چرخش کنترل شده، نیروهای جانبی را بین چرخ‌ها توزیع می‌کند و از واژگونی خودرو جلوگیری می‌کند.
• میل موج‌گیر معمولاً از فولاد با سختی بالا ساخته شده و به کمک بوش‌ها و اتصالات کروی به سیستم تعلیق متصل می‌شود.

7. جعبه فرمان

جعبه فرمان قطعه‌ای است که حرکت فرمان را به چرخ‌ها منتقل می‌کند.

• این قطعه می‌تواند از نوع هیدرولیک، الکتریکی یا مکانیکی باشد.
• عملکرد دقیق جعبه فرمان باعث پاسخ سریع خودرو به دستورات راننده و کاهش لرزش فرمان می‌شود.
• خرابی یا خوردگی دنده‌ها و یاتاقان‌های داخلی جعبه فرمان باعث عدم کنترل مناسب خودرو و افزایش خطرات می‌گردد.

وظایف کلیدی سیستم تعلیق و فرمان

سیستم تعلیق و فرمان خودرو وظایف متعددی دارد:

1. جذب ضربات و ارتعاشات جاده: فنرها، کمک‌فنرها و بوش‌ها با کنترل انرژی جنبشی، باعث کاهش انتقال ارتعاش به کابین می‌شوند.
2. حفظ تماس چرخ‌ها با سطح جاده: توپی چرخ، بلبرینگ و طبق‌ها اطمینان می‌دهند که چرخ‌ها همواره تماس کافی با سطح جاده داشته باشند.
3. توزیع وزن خودرو و افزایش پایداری: میل موج‌گیر و کمک‌فنرها، تعادل خودرو را در پیچ‌ها و تغییرات ناگهانی مسیر حفظ می‌کنند.
4. کاهش سایش و استهلاک سایر قطعات: بوش‌ها و کمک‌فنرها باعث می‌شوند که قطعات فلزی کمتر درگیر اصطکاک مستقیم شوند.

علائم خرابی قطعات سیستم تعلیق و فرمان

• لرزش فرمان یا کشیدن خودرو به یک طرف → خرابی سیبک فرمان یا بلبرینگ چرخ.
• صدای تق‌تق یا جیرجیر زیر خودرو → خرابی طبق خودرو، بوش اکسل یا اتصالات کمک‌فنر.
• کج شدن خودرو در پیچ‌ها → مشکل در میل موج‌گیر یا کمک‌فنرها.
• سایش غیر یکنواخت لاستیک‌ها → تنظیم نادرست سیستم تعلیق یا خرابی بوش‌ها و کمک‌فنرها.

همچنین بخوانید: علل و تشخیص صداهای موتور در خودروی شما

نگهداری و سرویس سیستم تعلیق و فرمان

• بازرسی دوره‌ای قطعات: طبق‌ها، سیبک‌ها، کمک‌فنرها، بلبرینگ‌ها و جعبه فرمان.
• روان‌کاری و تعویض قطعات مصرفی: بوش‌ها، سیبک‌ها و بلبرینگ‌ها.
• تنظیم زاویه چرخ‌ها و سیستم فرمان: جلوگیری از سایش غیر یکنواخت لاستیک و افزایش عمر مفید قطعات.
• بازرسی میل موج‌گیر و کمک‌فنرها: کاهش تکان‌های جانبی و حفظ پایداری خودرو.

سوالات متداول در مورد سیستم تعلیق و فرمان خودرو

سیستم تعلیق خودرو چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟

سیستم تعلیق خودرو مجموعه‌ای از قطعات است که وظیفه جذب ضربات جاده، حفظ تماس چرخ‌ها با سطح زمین و افزایش پایداری خودرو را بر عهده دارد.

علائم خرابی سیستم فرمان خودرو کدامند؟

لرزش فرمان، کشیدن خودرو به یک طرف، صدای تق‌تق یا جیرجیر هنگام چرخاندن فرمان و سفت شدن ناگهانی فرمان از علائم خرابی سیستم فرمان هستند.

تفاوت سیستم فرمان هیدرولیک و برقی در چیست؟

سیستم فرمان هیدرولیک با استفاده از پمپ روغن فشار لازم را تأمین می‌کند، در حالی که سیستم فرمان برقی از موتور الکتریکی برای این منظور استفاده می‌کند.

نقش کمک‌فنر در سیستم تعلیق خودرو چیست؟

کمک‌فنرها با کنترل حرکت فنرها، از نوسانات بیش از حد جلوگیری کرده و باعث ثبات خودرو می‌شوند.

علائم خرابی میل موج‌گیر خودرو چیست؟

صدای تق‌تق در هنگام عبور از دست‌اندازها، کج شدن خودرو در پیچ‌ها و کاهش پایداری خودرو از علائم خرابی میل موج‌گیر هستند.