اچ دی پارت | بزرگ ترین فروشگاه لوازم یدکی خودرو
نویسنده: آرزو یوسفی 
بلبرینگ کلاچ و پمپ کلاچ دو قطعه کلیدی در سیستم کلاچ خودرو هستند که عملکرد روان و ایمن سیستم انتقال قدرت را تضمین میکنند. این قطعات با همکاری یکدیگر جدایی و اتصال صفحه کلاچ را به صورت دقیق و کنترل شده امکانپذیر میسازند، و نقش مهمی در تعویض دندهها، کاهش سایش قطعات و بهبود دوام سیستم انتقال قدرت دارند. آشنایی با ساختار، عملکرد، انواع و روشهای نگهداری این قطعات برای رانندگان و تعمیرکاران خودرو ضروری است.
ساختار و عملکرد بلبرینگ کلاچ
بلبرینگ کلاچ (Clutch Release Bearing) از حلقه داخلی، حلقه خارجی و ساچمهها یا رولرها تشکیل شده است. حلقه داخلی به شفت کلاچ یا توپی گیربکس متصل است و حلقه خارجی با صفحه فشار تماس دارد. ساچمهها یا رولرها حرکت روان بین این دو حلقه را فراهم میکنند و اصطکاک را کاهش میدهند تا جدایی و اتصال صفحه کلاچ با کمترین مقاومت و فشار انجام شود.
در خودروهای مدرن، بلبرینگ کلاچ معمولاً با سیستم هیدرولیک هماهنگ شده و بخشی از مکانیزم عملکرد پمپ کلاچ محسوب میشود. طراحی هیدرولیک باعث کاهش فشار لازم برای پدال کلاچ میشود و عملکرد نرمتر و دقیقتری را فراهم میکند.
ساختار و عملکرد پمپ کلاچ
پمپ کلاچ (Clutch Master Cylinder) یکی از اجزای سیستم هیدرولیک کلاچ است که نیروی فشاری اعمال شده توسط راننده روی پدال کلاچ را به سیال هیدرولیک منتقل میکند. فشار ایجاد شده توسط این سیال به سیلندر رهاسازی یا Slave Cylinder و نهایتاً به بلبرینگ کلاچ منتقل میشود. این فرآیند باعث جدایی کنترل شده صفحه کلاچ از فلایویل و امکان تعویض دنده بدون فشار و اصطکاک اضافی میشود.
پمپ کلاچ معمولاً از جنس آلومینیوم یا فولاد ساخته میشود و دارای سیلندر داخلی، پیستون و ورودی/خروجی برای سیال هیدرولیک است. عملکرد دقیق آن برای حفظ فشار مناسب و جلوگیری از نشتی حیاتی است. خرابی پمپ کلاچ میتواند باعث کاهش توان انتقال نیرو، گیر کردن کلاچ یا سخت شدن پدال شود.
همکاری بلبرینگ و پمپ کلاچ در سیستم انتقال قدرت
بلبرینگ کلاچ و پمپ کلاچ به صورت هماهنگ عمل میکنند تا فرآیند جدایی و اتصال کلاچ به صورت نرم و کنترلشده انجام شود. هنگام فشار دادن پدال کلاچ، پمپ کلاچ نیروی راننده را به سیال هیدرولیک منتقل میکند. این فشار هیدرولیک به بلبرینگ کلاچ منتقل شده و صفحه فشار را از دیسک کلاچ جدا میکند. نتیجه این فرآیند، تعویض دنده روان، کاهش سایش صفحه کلاچ و عملکرد بهینه سیستم انتقال قدرت است.
در خودروهای با سیستم مکانیکی کلاچ، نیروی پدال مستقیماً به بلبرینگ منتقل میشود. اگرچه این طراحی سادهتر است، اما نیازمند نیروی بیشتری از سوی راننده بوده و حساسیت بیشتری نسبت به نصب و تنظیمات دقیق دارد.
انواع بلبرینگ و پمپ کلاچ
1. بلبرینگ مکانیکی و هیدرولیک:
- مکانیکی: نیرو را مستقیماً از پدال به صفحه فشار منتقل میکند، معمولاً در خودروهای سبک و قدیمی کاربرد دارد.
- هیدرولیک: با فشار سیال، نیروی پدال را به بلبرینگ منتقل میکند و در خودروهای مدرن رایج است.
2. پمپ کلاچ هیدرولیک و نیمههیدرولیک:
- هیدرولیک کامل: نیرو از پدال به سیال و سپس بلبرینگ منتقل میشود و نیاز به فشار پای راننده کاهش مییابد.
- نیمههیدرولیک یا مکانیکی: ترکیبی از نیرو مکانیکی و هیدرولیک برای انتقال نیرو استفاده میکند.
علائم خرابی بلبرینگ و پمپ کلاچ
تشخیص به موقع خرابی این قطعات اهمیت بالایی دارد:
- صدای غیرعادی هنگام فشار دادن پدال کلاچ (غژغژ یا زوزه) ناشی از بلبرینگ ساییده یا آسیب دیده است.
- سختی یا گیر کردن پدال کلاچ میتواند ناشی از خرابی پمپ کلاچ یا نشتی سیال هیدرولیک باشد.
- لغزش کلاچ یا عدم جدایی کامل دیسک کلاچ.
- ارتعاش یا لرزش سیستم انتقال قدرت هنگام تعویض دنده.
- کاهش یا ناپایداری فشار پدال که معمولاً نشانه نشتی یا خرابی پمپ کلاچ است.
نگهداری بلبرینگ و پمپ کلاچ
نگهداری صحیح باعث افزایش دوام قطعات و عملکرد روان سیستم کلاچ میشود:
- بازدید دورهای: بررسی وضعیت بلبرینگ و سلامت پمپ کلاچ در سرویسهای دورهای خودرو.
- اجتناب از فشار غیرضروری روی پدال کلاچ: استفاده نادرست باعث سایش زودهنگام بلبرینگ و فشار اضافی بر پمپ میشود.
- محافظت در برابر آلودگی و حرارت: نشتی سیال یا ورود گرد و غبار میتواند عمر هر دو قطعه را کاهش دهد.
- تعویض همزمان قطعات مرتبط: در صورت خرابی بلبرینگ یا پمپ، صفحه فشار و دیسک کلاچ نیز باید بررسی و در صورت نیاز تعویض شوند.
تعویض قطعات
تعویض بلبرینگ و پمپ کلاچ نیازمند دسترسی به گیربکس و صفحه فشار است و معمولاً توسط تعمیرکار حرفهای انجام میشود. مراحل شامل باز کردن جعبه دنده، خارج کردن قطعات معیوب، تمیزکاری جایگاه و نصب قطعات جدید با ابزار مناسب است. رعایت دستورالعمل سازنده برای حفظ عملکرد سیستم انتقال قدرت الزامی است.
